Παράμετροι του μεταναστευτικού προβλήματος της χώρας και η μεταναστευτική μας πολιτική

  • Δημοσιεύτηκε: 21 Ιούνιος 2008

    Ενδιαφέρουσα ήταν η συνέντευξη του προέδρου του Ινστιτούτου Μεταναστευτικής Πολιτικής (ΙΜΕΠΟ) κ. Αλέξανδρου Ζαβού στον συνεργάτη της «Ελεύθερης Ώρας» κ. Κώστα Παπαπαναγιώτου (1). Από αυτήν προκύπτουν κάποια αξιόλογα ζητήματα περί του μεταναστευτικού φαινομένου προς την χώρα μας αλλά και την εν γένει ακολουθούμενη μεταναστευτική πολιτική.

    Ζήτημα Πρώτον: Πόσοι είναι οι μετανάστες στην χώρα;

    Ο κ. Ζαβός, απαντώντας σε σχετική ερώτηση, έκανε λόγο για περίπου 500.000 νόμιμους μετανάστες με άδεια σε ισχύ και για άλλους 100.000 των οποίων οι αιτήσεις είναι σε στάδιο διεκπεραίωσης. Τους παράνομους μετανάστες τους υπολόγισε σε 200-250.000 ανεβάζοντας έτσι το σύνολο των μεταναστών στην χώρα μας σε 850-900.000 άτομα. Τα στοιχεία αυτά ταιριάζουν εν πολλοίς με εκείνα που παρέθεσε στην Βουλή ο υφυπουργός Εσωτερικών κ. Αθ. Νάκος απαντώντας σε αντίστοιχο ερώτημα (2). Όμως θα πρέπει να γίνουν οι εξής επισημάνσεις:

    • ο αριθμός των παρανόμων μεταναστών που ζουν στην χώρα είναι ουσιαστικά άγνωστος καθώς, εκτός από εκείνους που εισέρχονται παρανόμως και γίνονται αντιληπτοί (και άρα καταμετρώνται), υπάρχουν και εκείνοι που εισέρχονται χωρίς να γίνονται αντιληπτοί
    • πρόσφατη μελέτη του ΚΕΠΕ ανεβάζει τον αριθμό των παράνομων μεταναστών κατά το 2004 σε περίπου 300.000 (3)
    • εκτιμήσεις για τον αριθμό των παρανόμων μεταναστών θα πρέπει να λαμβάνουν υπ' όψιν τους τον δυναμικό χαρακτήρα του φαινομένου το οποίο έχει αυξητικές τάσεις τα τελευταία έτη. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι μόνο κατά την τετραετία 2004-2007 συνελήφθησαν σχεδόν 320.000 παράνομοι μετανάστες (4)

    Επομένως, ενώ μπορούμε να είμαστε σχετικά ακριβείς για τον αριθμό των μεταναστών που συμμετέχουν στις διαδικασίες νομιμοποίησης, ο αριθμός των παρανόμων μεταναστών στην χώρα είναι μάλλον ρευστός και οπωσδήποτε ξεπερνά κατά πολύ τις 250.000 που αναφέρει ο κ. Ζαβός καθώς, σε εκείνους τους παράνομους μετανάστες που δεν συμμετείχαν στις προσπάθειες εκ των υστέρων νομιμοποίησης και σε εκείνους των οποίων η αίτηση για νομιμοποίηση απορρίφθηκε, θα πρέπει να προστεθούν και οι παρανόμως εισερχόμενοι κατά τα τελευταία έτη και να αφαιρεθούν οι απελαθέντες, οι οποίοι όμως είναι πολύ λιγότεροι από τους εισερχομένους.

    Μία ένδειξη ότι η κατάσταση απέχει πολύ από αυτήν που περιγράφει ο κ. Ζαβός μας δίνει η εκτίμηση της ΕΥΠ ότι ο συνολικός αριθμός των μεταναστών (νομίμων και παρανόμων) στην χώρα ανέρχεται σε 2,5 εκατομμύρια άτομα (5).

    Ζήτημα Δεύτερον: Ποιες είναι οικονομικές συνέπειες του φαινομένου;

    Κάποιες συνέπειες (τις θετικές) της παρουσίας των μεταναστών στην χώρα τις παραθέτει ο κ. Ζαβός. Όμως παραλείπει κάποιες άλλες. Κατ' αρχάς το γεγονός ότι δεν υπάρχουν ακριβή στοιχεία για τον πληθυσμό των μεταναστών στην χώρα θέτει σε σημαντική αμφισβήτηση τα ευρήματα οποιασδήποτε μελέτης. Παρ' όλ' αυτά, με βάση την πιο πρόσφατη σχετική μελέτη (6), μπορούμε να σημειώσουμε τα εξής:

    • δίνεται μεγάλη έμφαση στην αύξηση του ΑΕΠ σε απόλυτα μεγέθη αλλά δεν γίνεται κανένας λόγος για την εμφανέστατη μείωση του κατά κεφαλήν ΑΕΠ (το 10,2% του πληθυσμού παράγει το 2,8% του ΑΕΠ). Άρα δηλαδή ενώ «μεγαλώνει» το παραγόμενο προϊόν, μειώνεται το προϊόν που αντιστοιχεί στον κάθε κάτοικο της χώρας.
    • δεν υπογραμμίζεται η μείωση των μισθών, ιδίως των εργαζομένων χαμηλών δεξιοτήτων
    • δεν υπογραμμίζεται η ανακατανομή του πλούτου εις βάρος των φτωχότερων Ελλήνων. Δηλαδή, λόγω της μετανάστευσης, οι πλούσιοι γίνονται πλουσιότεροι και οι φτωχοί φτωχότεροι

    Η προαναφερθείσα μελέτη, ενώ είναι πολύ αναλυτική στον υπολογισμό των θετικών επιπτώσεων της εισροής μεταναστών, δεν είναι καθόλου αναλυτική στον υπολογισμό - έστω και χονδρικό - του κόστους από την εισροή μεταναστών στην χώρα. Ένας τέτοιος υπολογισμός θα μπορούσε να συμπεριλαμβάνει, μεταξύ άλλων, το κόστος της εγκληματικότητας των μεταναστών, το κόστος των δικαστικών εξόδων και της διαμονής τους στις φυλακές, το κόστος ανέγερσης και λειτουργίας των κέντρων φιλοξενίας παρανόμων μεταναστών, το κόστος του παραεμπορίου, το κόστος εκπαίδευσης των παιδιών των μεταναστών, το κόστος της υγειονομικής τους κάλυψης κλπ. Η αποτίμηση αυτή θα μπορούσε να οδηγήσει σε μία πολύ ενδιαφέρουσα ανάλυση κόστους-οφέλους από την μετανάστευση, κάτι το οποίο δεν έχει γίνει από καμμία μελέτη στην Ελλάδα μέχρι σήμερα, καθώς οι μελετητές αναφέρονται κυρίως στα οφέλη αποφεύγοντας να εκτιμήσουν τα κόστη.

    Τέλος, αναφορικά με την επίπτωση στο ασφαλιστικό σύστημα, θα πρέπει να σημειωθεί α) η χαμηλή συμβολή των μεταναστών στα φορολογικά έσοδα λόγω των χαμηλών εισοδημάτων τους ή και λόγω του ότι απασχολούνται στην παραοικονομία αλλά και β) η υποασφάλισή τους ώστε να εξασφαλίζουν δικαίωμα ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης για τους ίδιους και τις οικογένειές τους «κολλώντας» τον ελάχιστο αριθμό ενσήμων (7). Γενικά, παλαιότερες αλλά και πρόσφατες μελέτες οικονομικής αποτίμησης της μετανάστευσης συγκλίνουν στο ότι τα οικονομικά οφέλη από την μετανάστευση είναι πολύ μικρά (8). Επομένως, τα βασικά κριτήρια για την χάραξη της μεταναστευτικής πολιτικής θα πρέπει να είναι οι παράμετροι της εθνικής ασφάλειας και της κοινωνικής συνοχής.

    Ζήτημα Τρίτον: Ενσωματώνονται οι μετανάστες;

    Σύμφωνα με τον κ. Ζαβό «το 70% των μεταναστών δείχνει να έχει ενταχθεί στην ελληνική κοινωνία και να ζει αρμονικά με τους Έλληνες, αλλά και με τους υπόλοιπους μετανάστες». Τέτοια συμπεράσματα είναι εξαιρετικά πρόωρα καθώς η ενσωμάτωση είναι κάτι που αποδεικνύεται μακροπρόθεσμα και βασίζεται σε πολλούς παράγοντες, όχι μόνον οικονομικούς. Η εκμάθηση της ελληνικής γλώσσας, η διασφάλιση μόνιμης εργασίας καθώς και η απόκτηση ενός κοινωνικού περίγυρου αποτελούν μεν μία ένδειξη ενσωμάτωσης του μετανάστη στην ευρύτερη κοινωνία, αλλά η πραγματική ενσωμάτωση είναι θέμα εσωτερικό και ψυχολογικό και «δεικνύεται» από το κατά πόσον το όραμα των μεταναστών για την χώρα στην οποία ζουν συμπίπτει με το όραμα των γηγενών. Επιπλέον, η εμπειρία έχει δείξει ότι τα περισσότερα προβλήματα ενσωμάτωσης τα αντιμετωπίζει η δεύτερη γενιά μεταναστών και όχι η πρώτη. Όπως χαρακτηριστικά σχολιάζει ο ομότιμος καθηγητής του Εθνικού Μετσοβείου Πολυτεχνείου Ροσέτος Φακιολάς «τα προβλήματα όμως μεταξύ γηγενών και πολιτογραφημένων επήλυδων σε πολλές κοινοτικές χώρες τα τελευταία χρόνια διέψευσαν παλαιότερες «βεβαιότητες» για την ενσωμάτωση» (9).

    Ζήτημα Τέταρτον: Ωφέλησαν οι εκ των υστέρων νομιμοποιήσεις;

    Αυτό που απουσιάζει πλήρως από τον δημόσιο διάλογο για το μεταναστευτικό είναι η κριτική αποτίμηση των τεσσάρων προσπαθειών εκ των υστέρων νομιμοποίησης που έχουν γίνει από τις κυβερνήσεις του ΠΑΣΟΚ και της ΝΔ. Αξίζει να σημειωθεί ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, σε ειδική έκθεσή της (10), έχει τονίσει ότι η αποτελεσματικότητα των (εκ των υστέρων) νομιμοποιήσεων μεταναστών έχει αμφισβητηθεί καθώς «προσφέρουν [οι νομιμοποιήσεις] μία μορφή ενθάρρυνσης της παράνομης μετανάστευσης... Προγράμματα ευρείας νομιμοποίησης και παρόμοια μέτρα φαίνονται να αυτοδιαιωνίζονται καθώς, συχνά, επιπρόσθετα ευρέα μέτρα απαιτούνται μόλις μετά από λίγα χρόνια. Μία μελέτη προγραμμάτων νομιμοποίησης σε οκτώ Κράτη-Μέλη συμπέρανε ότι τέτοια μέτρα λαμβάνουν χώρα κατά μέσο όρο κάθε 6,5 χρόνια» (σελ. 10). Συνεχίζοντας, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπογράμμισε ότι οι προσπάθειες εκ των υστέρων νομιμοποίησης «δεν φαίνονται να έχουν μακροπρόθεσμη επίδραση στην μείωση του αριθμού των παρανόμων μεταναστών, αλλά αντιθέτως μπορεί να λειτουργήσουν ως πρόσθετος παράγων έλξης για τους παράνομους μετανάστες. Επιπλέον, τέτοια ευρέα μέτρα έχουν επίσης επιπτώσεις για τα άλλα Κράτη-Μέλη της ΕΕ λόγω της κατάργησης των ελέγχων των εσωτερικών συνόρων» (σελ. 17). Για τους λόγους αυτούς, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θεωρεί ότι «οι νομιμοποιήσεις δεν θα πρέπει να θεωρούνται ως τρόπος διαχείρισης των μεταναστευτικών ροών, καθώς στην πραγματικότητα συχνά αναδύονται ως αρνητική επίδραση της μεταναστευτικής πολιτικής σε άλλα σημεία» (σελ. 17).

    Γενικά, οι εκ των υστέρων νομιμοποιήσεις προσφέρουν ένα ακόμα κίνητρο σε μετανάστες να εισέλθουν στην χώρα παρανόμως ελπίζοντας ότι κάποια στιγμή θα γίνει μία νέα προσπάθεια και θα μπορέσουν και εκείνοι να νομιμοποιηθούν. Επιπλέον, επιβραβεύουν δύο παραβιάσεις του νόμου: μία του μετανάστη που εισήλθε παρανόμως και μία του εργοδότη που παρείχε απασχόληση στον παράνομο μετανάστη. Τέλος, κανείς δεν κάνει λόγο για τις διάτρητες διαδικασίες που ακολουθήθηκαν κατά τις εκ των υστέρων νομιμοποιήσεις. Ενδεικτικά αξίζει να αναφερθεί ότι, όπως παραδέχθηκε ο προϊστάμενος της Διεύθυνσης Αστικής Κατάστασης Αλλοδαπών και Μετανάστευσης Γιάννης Σαρηγιαννίδης, η πλειονότητα των δικαιολογητικών που κατατίθενται στην Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας από άτομα που ισχυρίζονται ότι είναι παλιννοστούντες και αιτούνται την ελληνική ιθαγένεια είναι πλαστά (11). Οι παράτυπες και διάτρητες διαδικασίες συνεχίζονται ακόμα και σήμερα όπως καταδεικνύουν τα περιστατικά με τα χιλιάδες πλαστά πιστοποιητικά υγείας που δίδονταν σε μετανάστες (12).

    Άλλο παράδειγμα αποτελεί η υπόθεση των αδειών παραμονής που βασίζονταν σε πλαστά έγγραφα η οποία αποκαλύφθηκε στον Δήμο Βουπρασίας Ηλείας. Κατά την διερεύνηση αυτής της υπόθεσης, ανακαλύφθηκαν εκατοντάδες πλαστά πιστοποιητικά από διάφορα νοσοκομεία της χώρας (κυρίως από την Αθήνα) αλλά και πλαστές βεβαιώσεις και έγγραφα που προέρχονταν από την πρεσβεία της Αλβανίας στην Αθήνα (13). Πρόσφατα αποκαλύφθηκε άλλο κύκλωμα το οποίο παρείχε εικονικά ΑΦΜ σε εκατοντάδες αλλοδαπούς οι οποίοι τα χρησιμοποιούσαν για να προχωρήσουν στην έκδοση «πράσινης κάρτας» (14). Για αυτές τις διάτρητες διαδικασίες θα μιλήσει ποτέ κάποιος αρμόδιος; Πάνω σε τέτοιες διαδικασίες θα βασισθεί η «ενσωμάτωση» των μεταναστών;

    Ζήτημα Πέμπτον: Ποια πρέπει να είναι η μεταναστευτική μας πολιτική;

    Η μεταναστευτική πολιτική της χώρα μας θα πρέπει να προκύψει από έναν μεγάλο και ειλικρινή διάλογο γύρω από το θέμα. Έναν διάλογο χωρίς αγκυλώσεις, «κλισέ» και ευσεβείς πόθους. Ο διάλογος αυτός θα πρέπει να δώσει απάντηση στα εξής ερωτήματα:

    • Πόσους μετανάστες έχει ανάγκη η χώρα στο άμεσο και στο μεσοπρόθεσμο μέλλον για θέσεις που δεν μπορούν να καλυφθούν από Έλληνες ή υπηκόους της ΕΕ;
    • Σε ποιούς κλάδους υπάρχουν οι ανάγκες αυτές και ποιά είναι η προοπτική των κλάδων αυτών (συρρίκνωση, ανάπτυξη ή στασιμότητα); Άρα για πόσο χρονικό διάστημα θα υπάρχουν αυτές οι ανάγκες;
    • Η πολιτισμική και θρησκευτική εγγύτητα με τον γηγενή πληθυσμό είναι ένας παράγων που πρέπει να ληφθεί υπ' όψιν και αν ναι από ποιές χώρες θα πρέπει να προέρχονται οι μετανάστες και με ποιά αναλογία;
    • Με ποιό σύστημα θα γίνεται η επιλογή των μεταναστών;
    • Τι πρέπει να γίνεται με τους παράνομους μετανάστες που εισέρχονται ή ήδη ζουν στην χώρα μας; Να επαναπατρίζονται ή όχι;
    • Το ότι ένα σημαντικό ποσοστό των (εκ των υστέρων νομιμοποιημένων) μεταναστών στην χώρα μας προέρχεται από όμορα κράτη με διεκδικήσεις σε βάρος της αλλά και από χώρες όπου σημειώνεται άνοδος του ισλαμικού φονταμενταλισμού πρέπει να μας ανησυχεί ή όχι; Και αν ναι, τι μέτρα πρέπει να ληφθούν;

    Όταν τοποθετηθούν όλοι οι αρμόδιοι πολιτικοί φορείς επί των ερωτημάτων αυτών και διατυπώσουν τις προτάσεις τους, ο ελληνικός λαός θα πρέπει να κληθεί να νομιμοποιήσει την πολιτική που θα ακολουθηθεί, αποφασίζοντας γι' αυτήν μέσω δημοψηφίσματος. Δυστυχώς, μέχρι σήμερα, η μεταναστευτική πολιτική της χώρας αποφασίζεται πίσω από «κλειστές θύρες», ερήμην του ελληνικού λαού.

    Παραπομπές
    1) «Ο σπουδαίος ρόλος, τα έργα και η δράση του Ινστιτούτου Μεταναστευτικής Πολιτικής», Ελεύθερη Ώρα 11/5/2008.
    2) Πρακτικά Βουλής, Η' Αναθεωρητική Βουλή, ΙΒ' Περίοδος Προεδρευόμενης Κοινοβουλευτικής Δημοκρατίας, Σύνοδος Α', Συνεδρίαση Ζ' 4/10/2007.
    3) Κανελλόπουλος Κ., Γρέγου Μ. και Πετραλιάς Αθ. «Παράνομοι μετανάστες στην Ελλάδα: Κρατικές πολιτικές, τα χαρακτηριστικά και η κοινωνική τους θέση», Ευρωπαϊκό Δίκτυο Μετανάστευσης και Κέντρο Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών, Αθήνα Δεκέμβριος 2006.
    4) «Σημεία συνέντευξης του υπουργού Εσωτερικών καθηγητή Προκόπη Παυλόπουλου στο Λουξεμβούργο», Υπουργείο Εσωτερικών, Γραφείο Τύπου, 20/4/2008.
    5) Μαρνέλλος Γιώργος «Ο άγνωστος πόλεμος στο Αιγαίο», Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία 21/10/2007.
    6) Κόντης Αντώνης «Οι οικονομικές επιπτώσεις της απασχόλησης των μεταναστών κατά τη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας στο Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν», Πανεπιστήμιο Αθηνών, Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης, Εργαστήριο Μελέτης της Μετανάστευσης και Διασποράς, Δεκέμβριος 2006.
    7) Δες και σχετικές δηλώσεις του διοικητή του ΙΚΑ κ. Γ. Βαρθολομαίου (Καθημερινή 28-29/10/2006).
    8) Ενδεικτικά βλέπε Johnston Philip and Winnett Robert “Migration has brought ‘zero' economic benefit”, The Daily Telegraph 29/3/2008.
    9) Φακιολάς Ροσέτος «Προβλήματα ενσωμάτωσης αλλοδαπών μεταναστών», Καθημερινή 1/12/2005.
    10) Commission of the European Communities “Communication from the Commission to the Council, the European Parliament, the European Economic and Social Committee and the Committee of the Regions: Study on the links between legal and illegal migration”, Brussels 4 June 2004, COM (2004) 412 (final).
    11) «Πλαστά δικαιολογητικά για ιθαγένεια», Το Βήμα 23/2/2007.
    12) «Έδιναν πλαστές κάρτες υγείας σε μετανάστες», Ελευθεροτυπία 26/11/2005.
    13) Νόδαρος Μάκης «Κύκλωμα πίσω από 7.000 αιτήσεις νομιμοποίησης», Ελευθεροτυπία 14/5/2007.
    14) Δουράκης Βαγγέλης «Κυκλώματα παράνομων ελληνοποιήσεων σε 100 ΔΟΥ», Κόσμος του Επενδυτή 12-13/4/2008.

    * Ο Γιάννης Κολοβός είναι επικοινωνιολόγος και συγγραφέας του βιβλίου «Το Κουτί της Πανδώρας: Παράνομη Μετανάστευση και Νομιμοποίηση στην Ελλάδα». Το τελευταίο του βιβλίο με τίτλο «Το τέλος μίας ουτοπίας: η κατάρρευση των πολυπολιτισμικών κοινωνιών στην Δυτική Ευρώπη» μόλις κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Πελασγός.


    Το άρθρο δημοσιεύθηκε στο φύλλο της 25ης Μαϊου 2008 της εφημερίδας Ελεύθερη Ώρα.
    Κατηγορία: