Βουλευτικές Εκλογές 2012: Η συντριβή του ΛΑ.Ο.Σ. και η εκτόξευση της Χρυσής Αυγής

  • Δημοσιεύτηκε: 09 Δεκέμβριος 2012

    Μετά τις βουλευτικές εκλογές του 2009 ο γράφων, αναλύοντας το εκλογικό αποτέλεσμα, είχε επισημάνει ότι «σημείο αδυναμίας του ΛΑ.Ο.Σ. είναι το γεγονός ότι το εκλογικό του σώμα δεν είναι σταθεροποιημένο. Αυτό φαίνεται από την χαμηλή συσπείρωση των ψηφοφόρων του 2007. Ενδεικτικό της «προβληματικότητας» του σημείου αυτού είναι το γεγονός ότι η συσπείρωση των ψηφοφόρων του ΛΑ.Ο.Σ. (60%) είναι μεγαλύτερη μόνο από την αντίστοιχη των ψηφοφόρων του ΣΥΡΙΖΑ (55%) και των Οικολόγων-Πράσινων (49%). Όταν, λοιπόν, η συσπείρωση ενός κόμματος που έχει μία επιτυχημένη κοινοβουλευτική παρουσία και κανένα εμφανές πρόβλημα συνοχής είναι σχετικά συγκρίσιμη με την συσπείρωση κομμάτων με σημαντικά εσωτερικά προβλήματα (ΣΥΡΙΖΑ) και νέων κομμάτων με «ρευστή» ακόμα ταυτότητα (Οικολόγοι-Πράσινοι), αυτό θα πρέπει να αποτελέσει σημείο σημαντικού προβληματισμού» (Patria, τεύχος 20, Νοέμβριος-Δεκέμβριος 2009). Όπως αποδείχθηκε από την διπλή εκλογική αναμέτρηση του 2012, η επισήμανση αυτή ήταν σωστή.

    Οι εκλογές της 6ης Μαΐου

    Οι εκλογές της 6ης Μαΐου χαρακτηρίσθηκαν ως οι «κρισιμότερες, μετά την δικτατορία, εκλογές» («Καθημερινή», 29/4/2012). Παρ' όλα αυτά το χαρακτηριστικό τους - το οποίο δεν έτυχε της απαιτούμενης προσοχής και σχολιασμού - ήταν η αύξηση της αποχής στο 34,9% από 29% το 2009 («Ελεύθερος Τύπος», 18/6/2012). Αυτό δείχνει μία αυξανόμενη απογοήτευση των ψηφοφόρων από τα κόμματα (παλαιά και νέα) η οποία τους οδηγεί σε πολιτική αποξένωση και κυνισμό. Επιπλέον, στην υφιστάμενη πολιτική διαχωριστική γραμμή «Αριστεράς-Δεξιάς», προστέθηκε η διαχωριστική γραμμή «Μνημόνιο-Αντιμνημόνιο».

    Στις εκλογές αυτές ο ΛΑ.Ο.Σ. υπέστη σημαντική ήττα καθώς από 5,63% και 386.205 ψήφους στις εκλογές του 2009 έπεσε στο 2,9% και στις 183.467 ψήφους. Σημείωσε δηλαδή μία πτώση 52,5% και απέτυχε να εισέλθει στην Βουλή. Από την άλλη, η Χρυσή Αυγή εκτινάχθηκε καθώς από 0,29% και 19.624 ψήφους στις βουλευτικές εκλογές του 2009 έλαβε 6,97% και 441.018 ψήφους, σημειώνοντας μία αύξηση 2.147%! Πολλαπλασίασε, δηλαδή, την δύναμή της πάνω από 21 φορές σε σχέση με το 2009.

    Σύμφωνα με τα στοιχεία του σχετικού exit poll («Exit Poll Βουλευτικών Εκλογών 6/5/2012, Results Report, Metron Analysis») η Χρυσή Αυγή υπερεκπροσωπήθηκε στις νέες ηλικίες μέχρι 50 ετών (9%), ενώ ο ΛΑ.Ο.Σ. στις αντίστοιχες ηλικίες κινήθηκε σε χαμηλά επίπεδα (3%). Το στοιχείο αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία αν αναλογισθούμε ότι η δύναμη της ψήφου υπέρ του ΛΑ.Ο.Σ. κατά το 2009 εστιαζόταν στις ηλικίες 18-44 ετών. Αυτό σημαίνει ότι ο ΛΑ.Ο.Σ. έχασε κατά κράτος τις νεώτερες ηλικίες και μπόρεσε να συγκρατήσει μόνο μέρος των μεγαλύτερων σε ηλικία ψηφοφόρων του. Από πλευράς απασχόλησης η Χρυσή Αυγή υπερεκπροσωπήθηκε στην ψήφο των αγροτών (9%), των ελευθέρων επαγγελματιών (9%), των μισθωτών ιδιωτικού τομέα (8%), των ανέργων (9%) και των φοιτητών (9%). Αντίστοιχα ο ΛΑ.Ο.Σ. υπερεκπροσωπήθηκε στην ψήφο των αγροτών (5%), των ανέργων (4%) και των νοικοκυρών (4%).

    Κατά τα ίδια στοιχεία η γνώμη για το μνημόνιο αποτέλεσε σημαντικό κριτήριο ψήφου για το 73,6% των ψηφοφόρων ενώ δεν ήταν καθοριστική για το 26,4%. Ο ΛΑ.Ο.Σ. υπερψηφίσθηκε σε ίδιο ποσοστό (3%), τόσο από εκείνους που καθόρισαν την ψήφο τους με βάση την γνώμη που είχαν για το μνημόνιο, όσο και από εκείνους που δεν λειτούργησαν έτσι. Αντιθέτως, η Χρυσή Αυγή υπερεκπροσωπήθηκε μεταξύ εκείνων οι οποίοι καθόρισαν την ψήφο τους με βάση την γνώμη που είχαν για το μνημόνιο (8%). Σε εκείνους τους οποίους η γνώμη για το μνημόνιο δεν επέδρασε καθοριστικά στην επιλογή ψήφου, η απήχηση της Χρυσής Αυγής ήταν σημαντικά μικρότερη (4%).

    Μία ακόμα ένδειξη ότι η ψήφος υπέρ της Χρυσής Αυγής ήταν κυρίως μία αντιμνημονιακή ψήφος διαμαρτυρίας αποτελεί και το γεγονός ότι το 44% των ψηφοφόρων της δήλωσαν ότι αισθάνονταν «κοντά» στο κόμμα που ψήφισαν, το 37% αισθάνονταν «ούτε κοντά-ούτε μακριά» και το 19% δήλωσαν ότι αισθάνονταν «μακριά». Αυτό δείχνει ότι θετική ψήφο υπέρ της Χρυσής Αυγής έδωσαν περίπου οι μισοί ψηφοφόροι του κόμματος. Από την άλλη όμως υπάρχει και ένα 37% των ψηφοφόρων της το οποίο, παρ' όλο που αισθάνεται «ούτε κοντά-ούτε μακριά» σε αυτήν, είναι δυνητικά δεκτικό στα μηνύματά της και ενδεχομένως κάποιο μικρό ή μεγάλο τμήμα του να αρχίσει να αισθάνεται «κοντά» της.

    Τέλος, η πλειονότητα των ψηφοφόρων (59%) αποφάσισε τι θα ψηφίσει πριν τις τελευταίες 2 εβδομάδες προ των εκλογών, ενώ το 41% αποφάσισε τις τελευταίες 2 εβδομάδες. Η ψήφος υπέρ της Χρυσής Αυγής δεν φάνηκε να επηρεάσθηκε από το χρονικό σημείο απόφασης της ψήφου. Το ίδιο ισχύει και για την ψήφο υπέρ του ΛΑ.Ο.Σ.

    Ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα στοιχεία του ΕΣΡ για την προβολή των κομμάτων από τους τηλεοπτικούς σταθμούς κατά την προεκλογική περίοδο (13/4-4/5). Σύμφωνα με αυτά η προβολή του ΛΑ.Ο.Σ. ανήλθε στο 5,5% του τηλεοπτικού χρόνου ενώ η αντίστοιχη της ΧΑ ανήλθε μόλις στο 0,2% («Το Παρόν», 3/6/2012). Αν το στοιχείο αυτό συγκριθεί με τα αποτελέσματα των εκλογών του Μαΐου (σημαντική πτώση του ΛΑ.Ο.Σ. και εκτόξευση της Χρυσής Αυγής), τότε αποτελεί μία σοβαρή ένδειξη ότι η τηλεοπτική προβολή δεν αποτελεί από μόνη της ικανή συνθήκη για την εκλογική επιτυχία ενός κόμματος.

    Μετά τις εκλογές της 6ης Μαΐου και με βάση την ανάλυση των στοιχείων του exit poll («Τύπος της Κυριακής», 13/5/2012) η προέλευση των ψηφοφόρων της Χρυσής Αυγής είχε ως εξής:

    Προέλευση ψηφοφόρων Χρυσής Αυγής ως ποσοστό επί του συνόλου
    Από ΠΑΣΟΚ 26%
    Από Νέα Δημοκρατία 37%
    Από ΚΚΕ/ΣΥΡΙΖΑ 2%
    Από ΛΑ.Ο.Σ. 13%
    Από λοιπά 8%
    Από νέους ψηφοφόρους 14%

    Σύμφωνα με μελέτη της VPRC («Βουλευτικές Εκλογές 2012, Εκτιμήσεις Εκλογικών Μετατοπίσεων»), η οποία ολοκληρώθηκε δύο ημέρες πριν τις εκλογές της 6ης Μαΐου, η συσπείρωση των ψηφοφόρων του ΛΑ.Ο.Σ. του 2009 ήταν μόλις 28,6% ενώ σημαντικά τμήματά τους μετακινούνταν προς την Χρυσή Αυγή (28,6%) και τους «Ανεξάρτητους Έλληνες» (14,3%). Επιπλέον, σύμφωνα με τις αναλύσεις του exit poll, περίπου 30-40.000 ψηφοφόροι του ΛΑ.Ο.Σ. του 2009 - δηλαδή 7,8% ως 10,4% των ψηφοφόρων του κόμματος του 2009 - απείχαν από τις εκλογές («Καθημερινή», 20/5/2012).

    Οι εκλογές της 17ης Ιουνίου

    Και σε αυτές τις εκλογές, παρά την ισχυρή πόλωση και τον διλημματικό τους χαρακτήρα, η αύξηση της αποχής των ψηφοφόρων συνεχίσθηκε φθάνοντας στο 37,6% («Ελεύθερος Τύπος», 18/6/2012). Η Χρυσή Αυγή διατήρησε εν πολλοίς τις δυνάμεις της λαμβάνοντας 425.990 ψήφους (6,92%), υφιστάμενη μία πολύ μικρή μείωση 15.028 ψήφων (-3,4%) σε σχέση με τις εκλογές του Μαΐου. Από την άλλη ο ΛΑ.Ο.Σ. κατακρημνίσθηκε καθώς από το 2,9% έπεσε στο 1,58% και στις 97.094 ψήφους, χάνοντας 86.373 ψήφους (-47%) σε σχέση με τις εκλογές του Μαΐου.

    Σύμφωνα με τα στοιχεία του σχετικού exit poll («Exit Poll Βουλευτικών Εκλογών 17/6/2012, Results Report, Metron Analysis») η Χρυσή Αυγή υπερεκπροσωπήθηκε στις νέες ηλικίες μέχρι 50 ετών (9%), ενώ ο ΛΑ.Ο.Σ. κινήθηκε σε ακόμη χαμηλότερα επίπεδα στις ηλικίες αυτές σε σχέση με τις εκλογές του Μαΐου (2%). Από πλευράς απασχόλησης η Χρυσή Αυγή υπερεκπροσωπήθηκε στην ψήφο των αγροτών (9%), των ελευθέρων επαγγελματιών (9%), των μισθωτών δημοσίου τομέα (8%), των ανέργων (10%) και των φοιτητών (9%). Αντίστοιχα ο ΛΑ.Ο.Σ. υπερεκπροσωπήθηκε κυρίως στην ψήφο των αγροτών (3%). Η ψήφος υπέρ της Χρυσής Αυγής και πάλι δεν φάνηκε να επηρεάσθηκε από το χρονικό σημείο απόφασης της ψήφου και παρέμεινε κυρίως αντιμνημονιακή. Οι ψηφοφόροι της Χρυσής Αυγής αποφάσισαν κυρίως με κριτήριο αντιπολίτευσης και αποδοκιμασίας των άλλων κομμάτων.

    Μετά τις εκλογές της 17ης Ιουνίου η προέλευση των ψηφοφόρων της ΧΑ έχει ως εξής («Τύπος της Κυριακής», 24/6/2012):

    Προέλευση ψηφοφόρων Χρυσής Αυγής ως ποσοστό επί του συνόλου
    Από Χρυσή Αυγή (Μάιος 2012) 66%
    Από ΠΑΣΟΚ 1%
    Από Νέα Δημοκρατία 18%
    Από ΣΥΡΙΖΑ 7%
    Από λοιπά 5%
    Από «Ανεξάρτητους Έλληνες» 3%

    Από τα ίδια στοιχεία («Τύπος της Κυριακής», 24/6/2012) προκύπτει ότι στις εκλογές του Ιουνίου η συσπείρωση των ψηφοφόρων της Χρυσής Αυγής (66%) ήταν χαμηλότερη μεν από εκείνη των ψηφοφόρων της ΝΔ (92%), του ΣΥΡΙΖΑ (83%) και του ΠΑΣΟΚ (73%), αλλά υψηλότερη από εκείνη των ψηφοφόρων του ΚΚΕ (60%), της «Δημοκρατικής Αριστεράς» (56%) και των «Ανεξάρτητων Ελλήνων» (53%). Επιπλέον, οι διαρροές των ψηφοφόρων της Χρυσής Αυγής (17% προς ΝΔ και 8% προς ΣΥΡΙΖΑ, «Τα Νέα», 19/6/2012) αντισταθμίσθηκαν εν πολλοίς από εισροές από άλλα κόμματα.

    Οι ανατρεπτικές συνέπειες των εκλογών του 2012

    Οι εκλογές του 2012 ανέτρεψαν το πολιτικό σκηνικό όχι μόνο σε ό,τι αφορά τον δικομματισμό αλλά και σε ό,τι αφορά τα πέραν της ΝΔ δεξιά κόμματα. Είχαμε την δημιουργία των «Ανεξάρτητων Ελλήνων» οι οποίοι εξέφρασαν την αντιμνημονιακή (Κεντρο)δεξιά, είχαμε την εκλογική συρρίκνωση του ΛΑ.Ο.Σ., ο οποίος εξέφραζε την θεματολογία της ριζοσπαστικής Δεξιάς, και τέλος είχαμε την εκλογική εκτόξευση της «Χρυσής Αυγής», ενός εθνικοσοσιαλιστικών καταβολών ακροδεξιού κόμματος.

    Ο ΛΑ.Ο.Σ. εξέρχεται από αυτές τις εκλογικές αναμετρήσεις βαρύτατα τραυματισμένος. Από το ζενίθ της συμμετοχής στην κυβέρνηση Παπαδήμου έφθασε να εγκαταλείπει σε τρεις μήνες την κυβέρνηση, να διαγράφει τα δύο πιο προβεβλημένα στελέχη του και να χάνει πάνω από την μισή του εκλογική δύναμη αποτυγχάνοντας να μπει στην Βουλή. Κατόπιν να τον εγκαταλείπουν και άλλα προβεβλημένα στελέχη και τελικά να συντρίβεται εκλογικά χάνοντας τα τρία τέταρτα της εκλογικής του δύναμης του 2009. Ο ΛΑ.Ο.Σ. μέσα σε επτά μόλις μήνες έχασε τα πάντα. Μάλιστα, οι κλυδωνισμοί στο κόμμα δεν έχουν σταματήσει καθώς πρόσφατα παραιτήθηκε σύσσωμη η ηγεσία της Νεολαίας του («Ελεύθερη Ώρα», 31/7/2012).

    Κάποιες εκτιμήσεις για τους λόγους αυτής της αποτυχίας έχουν γίνει από στελέχη του κόμματος (άρθρο του Αλέξη Οικονόμου στην «Άλφα Ένα» 12/5/2012, άρθρο του αναπληρωτή γραμματέα της Κ.Ε. του ΛΑ.Ο.Σ. Χρήστου Χαρίτου στον «Ελεύθερο Κόσμο» 15/7/2012 και συνέντευξη του βουλευτή του ΛΑ.Ο.Σ. Ηλία Πολατίδη στον «Ελεύθερο Κόσμο» 22/7/2012), αλλά απουσιάζει μία ειλικρινής αναγνώριση από την ηγεσία του κόμματος των λάθος χειρισμών της.

    Τον Νοέμβριο του 2011 ο ΛΑ.Ο.Σ. αποφάσισε να συμμετάσχει στην κυβέρνηση συνεργασίας υπό τον Λουκά Παπαδήμο. Εκ των υστέρων είναι προφανές ότι η απόφαση αυτή στοίχισε πολιτικά στο κόμμα πάρα πολύ. Η αντίδραση των ψηφοφόρων του κόμματος στην συμμετοχή αυτή θα μπορούσε να είχε προβλεφθεί - και επομένως να είχε συνεκτιμηθεί κατά την λήψη της απόφασης - αν ο ΛΑ.Ο.Σ. είχε εγκαίρως (πριν προκύψει επισήμως θέμα στήριξης κυβέρνησης συνεργασίας) διενεργήσει focus groups προκειμένου να διερευνήσει τις στάσεις των ψηφοφόρων του σε μία τέτοια απόφαση. Ας σημειωθεί ότι ο γράφων είχε ήδη από το 2009 (Patria, τεύχος 20, Νοέμβριος-Δεκέμβριος 2009) υπογραμμίσει την ανάγκη διενέργειας focus groups από τον ΛΑ.Ο.Σ. προκειμένου το κόμμα να γνωρίσει καλύτερα τις στάσεις και απόψεις των υφισταμένων, αλλά και δυνητικών ψηφοφόρων του.

    Όμως, και η απόσυρση της στήριξης του ΛΑ.Ο.Σ. στην κυβέρνηση Παπαδήμου τρεις μήνες αργότερα ήταν μία λάθος ενέργεια. Η αλλαγή πλεύσης του ΛΑ.Ο.Σ. οδήγησε στην διαγραφή των δύο κορυφαίων στελεχών του τα οποία κατόπιν προσχώρησαν στην ΝΔ, και, ταυτόχρονα, κατέστρεψε την εικόνα σοβαρότητας και αξιοπιστίας του κόμματος καθώς αυτή η απόφαση του προέδρου του ΛΑ.Ο.Σ. εξελήφθη από την κοινή γνώμη ως μία κίνηση που έγινε με γνώμονα το κομματικό συμφέρον. Επίσης, η κοινή γνώμη διαφώνησε και με τις διαγραφές των Βορίδη-Γεωργιάδη (δείτε σχετική ανάλυση του γράφοντος στο Patria, τεύχος 32, Απρίλιος-Μάιος 2012).

    Το σημείο καμπής για τον ΛΑ.Ο.Σ. ήταν οι εκλογές της 6ης Μαΐου κατά τις οποίες το κόμμα απέτυχε να εισέλθει στην Βουλή για λίγες χιλιάδες ψήφους. Αν είχε πετύχει, έστω και οριακά, να μπει θα μπορούσε με τους οκτώ βουλευτές του να συμμετείχε - ενδεχομένως - σε μία νέα κυβέρνηση συνεργασίας (κατά πάσα πιθανότητα μαζί με την ΝΔ και το ΠΑΣΟΚ). Έτσι και η χώρα θα απέφευγε την εκλογική αναμέτρηση του Ιουνίου αλλά και ο ΛΑ.Ο.Σ. θα διέσωζε την κοινοβουλευτική του παρουσία και ενδεχομένως θα έπαιζε και ρόλο κυβερνητικού εταίρου επηρεάζοντας τις κυβερνητικές αποφάσεις και ασκώντας κυβερνητική εξουσία. Αν τον Φεβρουάριο του 2012 είχε αποφευχθεί η διαγραφή των Βορίδη και Γεωργιάδη είναι πιθανόν ο ΛΑ.Ο.Σ. να είχε κερδίσει αυτές τις λίγες χιλιάδες ψήφους τον Μάιο και να έμπαινε στην Βουλή.

    Οι λανθασμένες εκτιμήσεις και ενέργειες συνεχίσθηκαν και μετά τις εκλογές του Μαΐου. Τότε ο ΛΑ.Ο.Σ. φάνηκε να διερευνά το ενδεχόμενο συνεργασίας με την ΝΔ, αλλά οι προσπάθειες δεν καρποφόρησαν. Η απόφαση του προέδρου του κόμματος για αυτόνομη κάθοδο του ΛΑ.Ο.Σ. στις εκλογές του Ιουνίου υποεκτιμούσε τις συνθήκες πόλωσης που διαμορφώνονταν και θα είχαν ως αποτέλεσμα την περαιτέρω εκλογική απίσχνανση του ΛΑ.Ο.Σ. Η απόφαση αυτή και ο ενδεχόμενος κίνδυνος επικράτησης του ΣΥΡΙΖΑ των ακροαριστερών συνιστωσών οδήγησε και άλλα προβεβλημένα στελέχη (Πλεύρης, Βελόπουλος, Ανατολάκης, Μαρκάκης, Κιλτίδης) να εγκαταλείψουν τον ΛΑ.Ο.Σ. και να συστρατευθούν με την ΝΔ. Αν ο πρόεδρος του ΛΑ.Ο.Σ. είχε έλθει σε κάποιου είδους συμφωνία με την ΝΔ (όπως έκανε η Ντόρα Μπακογιάννη της «Δημοκρατικής Συμμαχίας») τότε θα απέτρεπε τις αποχωρήσεις, ο ΛΑ.Ο.Σ. θα διέσωζε μία ισχνή κοινοβουλευτική παρουσία και θα μπορούσε να ελπίζει σε καλύτερες μέρες. Όμως, έτσι όπως εξελίχθηκαν τα πράγματα ο ΛΑ.Ο.Σ., σκιά του εαυτού του, κατακρημνίσθηκε εκλογικά στο 1,6% και στις λιγότερες από 100.000 ψήφους.

    Όπως έχει η κατάσταση σήμερα η ανάκαμψη του ΛΑ.Ο.Σ. είναι αδύνατη καθώς είναι ένα κόμμα αποψιλωμένο από στελέχη πρώτης γραμμής και την θεματολογία του (νόμος και τάξη, μεταναστευτικό, εθνικά θέματα) την προβάλλουν σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό τόσο η ΝΔ και οι «Ανεξάρτητοι Έλληνες», όσο και η Χρυσή Αυγή. Για την τελευταία οι εκλογές του 2012 αποτέλεσαν τεράστια επιτυχία, την οποία δεν θα μπορούσε να προβλέψει κανείς προ ενός έτους. Είναι όμως ζητούμενο το αν θα μπορέσει η Χρυσή Αυγή να διαχειριστεί επιτυχώς αυτήν την εκρηκτική εκλογική και κομματική της ανάπτυξη και αν θα μπορέσει να συνδυάσει τον ακτιβισμό των δρόμων με την παραγωγική κοινοβουλευτική παρουσία.

    * Ο Γιάννης Κολοβός είναι επικοινωνιολόγος και συγγραφέας του βιβλίου «Άκρα Δεξιά και Ριζοσπαστική Δεξιά στην Ελλάδα και στην Δυτική Ευρώπη 1974-2004» το οποίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Πελασγός».


    Το άρθρο δημοσιεύθηκε στο τεύχος 34 (Οκτώβριος-Νοέμβριος 2012) του περιοδικού Patria.
    Κατηγορία: